Vlaanderen schafte de terugdraaiende teller af: vijf jaar cijfers op een rij

601 megawatt in 2020. 145 in 2021. Ruim drie kwart van de markt voor zonnepanelen bij Vlaamse gezinnen viel weg in één jaar, en dat ene jaar is precies het jaar waarin Vlaanderen de terugdraaiende teller kwijtraakte. Wie wil laten zien dat het einde van de saldering een markt sloopt, heeft aan die twee getallen genoeg.

Twee jaar later stond diezelfde teller op 801 megawatt. Een derde boven de piek van 2020, twee jaar ná het arrest dat de regeling schrapte. Wie wil laten zien dat het allemaal wel meevalt, heeft aan dát getal genoeg.

Beide verhalen stoppen op het punt waar het ze uitkomt. Over vier maanden stopt in Nederland de saldering, op een manier die hier nog nooit is gebeurd. In Vlaanderen is die manier vijf jaar geleden wél gebeurd, met dezelfde installateurs, dezelfde panelen en ongeveer hetzelfde soort huizen. De Vlaamse energieregulator publiceert elk jaar hoeveel vermogen erbij komt, gesplitst naar particulier en zakelijk, en ik heb die jaartallen een voor een opgezocht.

Dit artikel is de reeks in zijn geheel: alle zeven jaartallen bij VEKA, de thuisbatterijen die er precies dezelfde vorm naast leggen, en Californië en Australië als tegenlicht. En het stuk waar mijn verklaring ophoudt, want dat hoort er ook in. Ik weet wát de cijfers deden. Waaróm 2023 hoger uitkwam dan ooit, weet ik niet zeker, en dat staat er zo bij.

Belangrijkste punten

• Vlaanderen verloor de terugdraaiende teller op 14 januari 2021, met één arrest. Het Grondwettelijk Hof vernietigde de regeling op grond van bevoegdheid, ook voor de gezinnen die in 2020 nog snel hadden aangemeld en de deadline hadden gehaald.
• Bij particulieren viel het geïnstalleerde vermogen van 601 naar 145 megawatt: ruim 76 procent minder dan het jaar ervoor. In datzelfde jaar 2021 groeide de zakelijke markt juist met 18 procent. Aan de panelen zelf lag het dus niet.
• In 2023 stond de particuliere markt op 801 megawatt, een derde boven de piek van 2020, en daarna zakte hij drie jaar op rij. 281 in 2024, 219 in 2025, en de eerste vijf maanden van 2026 liggen 28 procent onder dezelfde maanden van 2025.
• De thuisbatterij deed exact hetzelfde toen de premie stopte op 1 april 2023. Een stormloop in de laatste maand, een kater het jaar erna, en daarna groei zonder premie: 29.469 batterijen in 2025, ruim vijftig procent meer dan in 2024.
• Californië en Australië staan hier als contrast, niet als voorspelling. Drie landen, drie afbakeningen, één gedeelde uitkomst: teruglevering ging overal minder opleveren, en de markt reageerde overal anders.
• Waarom 2023 in Vlaanderen zo hoog uitkwam, is niet vastgesteld. 2023 was ook het jaar ná de prijspiek van 2022. Dat verband heb ik niet gemeten, en het staat als openstaande vraag in dit stuk, niet als verklaring.

De aanleiding: een kop, een tweet en een webshop

In Nederland stopt de salderingsregeling volledig op 1 januari 2027. De Eerste Kamer stemde daar op 17 december 2024 over, en er kwam geen afbouwpad voor in de plaats (feit). Vorige week stond in De Telegraaf de kop "Door stop salderen forse stroomprijzen", en daaronder, op X, iemand die hem doorstuurde: "Energie wordt één groot casino. Maar één zekerheid hebben we wel: je gaat fors meer betalen."

Onder video's over dit onderwerp zie je mensen er nu al naar handelen. De een: "trek gewoon die rotzooi van het dak en omvormer uit." De ander, netter: "ik zet ze gewoon uit als mijn thuisbatterij vol is." Er zijn webshops die er een product van maken, met "de verzwegen zero-export oplossing" in de kop (feit dat het zo geschreven staat, shop-rebor.com). En de saldering loopt op dat moment nog gewoon door tot oud en nieuw.

Die onzekerheid is niet irrationeel. In Vlaanderen haalde een rechter de regeling weg bij mensen die er al onder vielen, ook bij wie het jaar ervoor nog snel had gekocht om er zeker van te zijn. Wie nu wantrouwig is over een belofte van de overheid, heeft honderd kilometer naar het zuiden een reden. De vraag is alleen of één zekerheid over een markt die niemand kan voorspellen, terecht met zoveel stelligheid wordt gebracht.

De terugdraaiende teller, en het arrest van 14 januari 2021

In Vlaanderen draaide de meter achteruit. Wekten je panelen op een moment meer op dan je gebruikte, dan liep de meter in je gang de andere kant op. In juni liep hij terug, in december haalde je eruit wat je erin had gestopt. Tot zover weinig verschil met hoe het er in Nederland tot en met 2026 nog aan toe gaat.

In 2020 meldden 91.458 Vlaamse gezinnen nieuwe zonnepanelen aan bij hun netbeheerder, tegen 63.687 in 2019 (Fluvius, persbericht 23 december 2020). Bijna dertigduizend huishoudens extra in één jaar, en ze hadden allemaal hetzelfde gehoord: de terugdraaiende teller gaat eraf, dus wie er nog onder wil vallen moet nu. Het cijfer van 2020 is een stand tot 8 december, dus de sprong van 44 procent tegenover 2019 is een ondergrens en geen eindstand (feit, met die conditie).

Op 14 januari 2021 haalde het Grondwettelijk Hof er alsnog een streep door. De vernietigingsgrond was bevoegdheid: het transmissienettarief is federale materie, en de Vlaamse regering had daar met de terugdraaiende teller overheen gelegd (feit). De belofte kwam dus wel van een overheid, alleen niet van de overheid die erover ging. En het arrest gold ook voor die 91.458 gezinnen van het jaar ervoor. Zij haalden de deadline, en raakten het alsnog kwijt.

De jaarreeks bij VEKA, van 2020 tot en met mei 2026

De vraag die iedereen bij die 76 procent overslaat: wat deed de markt daarna? Hier is de hele reeks, particulier onder de 10 kilowatt en zakelijk erboven, in geïnstalleerd omvormervermogen per kalenderjaar.

VEKA-cijfers via Solar Magazine; de jan–mei-getallen van 2026 zijn voorlopig en worden herzien. De sectorbrede totalen die je elders tegenkomt (668 MW in 2022, 1.167,80 MW in 2023) horen bij een ruimere afbakening en zijn niet met deze kolommen optelbaar.

Lees de particuliere kolom van boven naar beneden. In 2021 min 76 procent, precies het cijfer waarmee het inzak-verhaal wordt verteld. Maar in 2022 alweer 465,71 megawatt, en in 2023 met 801,52 megawatt een derde meer dan de 601,27 van 2020 (+33%). De markt was op dat moment groter dan hij ooit was geweest, twee jaar na het arrest.

En daarna zakte hij weer, drie jaar op rij: 281,45 megawatt in 2024 (−65% tegenover 2023), 219,03 in 2025, en over de eerste vijf maanden van 2026 76,76 megawatt tegen 106,77 in dezelfde maanden van 2025, oftewel 28 procent minder. Die laatste getallen zijn voorlopig. De tweede daling hoort er nadrukkelijk bij: wie alleen 2021 laat zien, verzwijgt dat de markt ook ná zijn recordjaar weer inzakte.

Blijft de zakelijke kolom. In 2021 groeide die met 18 procent terwijl de particuliere met 76 procent kelderde. Daaraan zie je het scherpst dat het niet aan de panelen of de installateurs lag: dezelfde bedrijven legden in datzelfde jaar meer aan bij andere klanten. Maar het is een feit van dat ene jaar. In 2022 zakte de zakelijke markt zelf met bijna 68 procent, naar 50,85 megawatt. De +18 procent is dus geen doorlopende beweging, en zo hoort hij ook niet geciteerd te worden.

Waarom 2020 geen gewoon jaar was

De sprong van 44 procent in de aanmeldingen van 2020 is de sleutel onder de eerste daling. 2020 was geen gewoon jaar, want de deadline kwam eraan. Een deel van wie zich toen aanmeldde, waren waarschijnlijk de kopers van 2021 en 2022 die naar voren schoven omdat ze bang waren te laat te zijn voor de regeling zoals die bij hen was aangekondigd.

Dat betekent dat de daling van 2021 voor een deel geen verdampte vraag was, maar vraag die al was opgehaald. De deadline verschoof wanneer mensen kochten. Of ze óók minder gingen kopen, beantwoordt de rest van de reeks: uiteindelijk niet.

De tegenwerping die het cijfer zelf oproept

De topstand van 2023 is de centrale vondst, en de meest voor de hand liggende tegenwerping erop is terecht: 2023 was ook het jaar ná de prijspiek van 2022. Hoge energieprijzen in 2022 kunnen mensen in 2023 naar zonnepanelen hebben gedreven, los van welke regeling dan ook.

Dat verband heb ik niet gemeten, en ik doe niet alsof dat wel zo is. Maar het draagt niet zo ver als het lijkt. Een prijspiek in 2022 kan die ene hoge stand in 2023 verklaren. Hij verklaart niet waarom 2024, 2025 én de eerste vijf maanden van 2026 alle drie lager uitkwamen. Een tijdelijke prijsschok geeft één piek, geen driejarige daling erna. Ik breng het hier als argument. Een meting is het niet.

Wat er wél groeide: de thuisbatterij

De Vlaamse gezinnen deden na het arrest iets anders: ze kochten batterijen. En daar herhaalde het zich, met een andere regeling en een ander product, maar in exact dezelfde vorm.

Vlaanderen had een premie op de thuisbatterij, en die stopte op 1 april 2023. In maart 2023, de laatste maand dat je hem nog kon aanvragen, meldden 8.595 gezinnen er een aan, in één maand. Hier is de reeks nieuw aangemelde batterijen per jaar bij Fluvius.

Fluvius-cijfers via Solar Magazine, beide bronartikelen op 3 september 2026 nagelezen.

Let op waar de piek ligt: in 2022, het jaar vóór het afloopjaar, precies zoals bij de panelen de piek in 2020 lag en niet in 2021. De premie liep tot 1 april 2023, dus de stormloop kwam in de maanden vóór die grens, niet erna. Daarna stortte het in: van 47.796 batterijen in 2023 naar 19.292 in 2024, bijna zestig procent minder. Dezelfde kater als bij de panelen in 2021.

En toen, in 2025, zonder premie en zonder deadline om naartoe te rennen: 29.469 batterijen, ruim vijftig procent meer dan het jaar ervoor. Het nieuw bijgekomen opgeslagen vermogen ging van bijna 180 megawattuur in 2024 naar ruim 338 in 2025, een groei van 88,4 procent (feit bij die bron).

Twee keer in vijf jaar, in hetzelfde land en met hetzelfde soort mensen, gebeurde dus dezelfde vier dingen. Een regeling loopt af, er wordt gerend, het klapt in elkaar, en daarna groeit het door zonder de regeling. Eén keer met zonnepanelen, één keer met batterijen. De deadline bepaalde wannéér er werd gekocht, en verder niets.

Californië: hetzelfde, maar aangekondigd

Californië deed iets vergelijkbaars, alleen aangekondigd in plaats van via een rechter. De toezichthouder daar, de CPUC, knipte met een besluit van 15 december 2022 (zaak R.20-08-020) de vergoeding voor teruglevering met ongeveer driekwart terug. Het nieuwe tarief, het Net Billing Tariff, ging gelden voor aanvragen vanaf 15 april 2023 (feit).

Zo'n instantie heeft juristen, en die zetten er normaal een voorbehoud bij. In het eigen informatieblad van de CPUC stond dat voorbehoud er niet. Woordelijk: "New residential customers installing solar should save approximately $100 a month on their electricity bills on average", en "customers will fully pay off their solar systems in just nine years or less" (feit, PDF zelf geopend). Honderd dollar per maand, negen jaar of minder, geen bandbreedte en nergens "afhankelijk van uw situatie".

Daarna zakte de vraag naar zonnepanelen op daken met 65 tot 80 procent, gemeten op interconnection queue data (pv magazine, 12 maart 2024, feit bij die bron). De les is niet dat de toezichthouder loog. De les is dat een slag om de arm slecht verkoopt, en dat dat net zo hard geldt voor een overheidsinstantie als voor een krant of een webshop.

Australië: geen saldering, een uitdoofregeling

Australië is het derde geval, en het meest anders. Daar ging het over vijftien jaar in plaats van over één dag, en er was nooit saldering. Wie zich in Zuid-Australië vóór 30 september 2011 aanmeldde, kreeg 44 cent per kilowattuur voor zijn teruglevering, een vergoeding die doorloopt tot 30 juni 2028. Leg je daar in 2026 nieuwe panelen, dan krijg je ongeveer 5 à 8 cent (feit bij de aangehaalde bronnen). Een daling van ruwweg 87 procent tussen toen en nu.

Zuid-Australië heeft inmiddels zoveel zon op de daken dat de vraag op het net soms onder nul zakt. Op 19 oktober 2024, om half twee 's middags, stond de operationele vraag op min 209 megawatt: de hele regio wekte op dat moment meer op dan hij gebruikte (feit, AEMO). Wat de netbeheerder daar vervolgens deed, gebeurt in Nederland niet, of nog niet. In veel Zuid-Australische gebieden geldt een exportgrens van anderhalve kilowatt per fase, soms nul. Wil je meer terugleveren, dan mag dat, maar dan mag de netbeheerder je op afstand terugregelen op het moment dat het net vol zit, en elk nieuw systeem sinds 1 juli 2023 moet dat kunnen (feit, SA Power Networks).

Of het aantal zonne-installaties in Australië ooit is gedaald, heb ik niet gecontroleerd. De vergoeding doofde daar uit over ongeveer vijftien jaar, zonder afkapdatum, en zoiets werkt heel anders dan een arrest of een besluit met een ingangsdatum.

Drie landen, drie afbakeningen, één uitkomst

Zet de drie naast elkaar, en let op dat je geen appels met peren vergelijkt. Ze meten alle drie iets anders.

Drie routes, één eindpunt: teruglevering ging overal minder opleveren. Wat daarna met de installaties gebeurde, verschilt per land, en juist daarom kun je Vlaanderen niet als voorspelling voor Nederland gebruiken. In Vlaanderen zakten de panelen bij particulieren met 76 procent en stonden ze twee jaar later hoger dan ooit. Californië zag de vraag met 65 tot 80 procent teruglopen, en hoe het daarna ging heb ik niet gemeten. Australië spreidde het over vijftien jaar, dus valt daar geen jaar aan te wijzen.

Eén ding ging in alle drie de landen omhoog: de batterij. Maar de omvang daarvan is niet hard te maken. De Vlaamse totaalstand is onopgelost, en de veelgeciteerde 70 tot 80 procent batterijaanhaking in Californië is een projectie van een softwareleverancier die die markt bedient, geen meting. De richting staat vast; over de omvang durf ik geen percentage te geven.

Wat dit voor Nederland betekent, en waar het ophoudt

Wat wij nu meemaken is dus overal anders gegaan, en juist daarom moet je voorzichtig zijn met iedereen die je één uitkomst belooft. Toch zijn er een paar dingen die de Vlaamse reeks wél concreet maakt.

Heb je panelen liggen en overweeg je je omvormer dicht te zetten? Doe dat niet vóór 31 december 2026. Je saldering loopt door tot dat moment, en alles wat je nu niet teruglevert, streep je ook niet meer weg. Zet je hem eerder uit, dan geef je gratis weg wat je nog had kunnen salderen.

Dan de vraag over je contract, want die komt altijd. De Consumentenbond schrijft dat energiebedrijven een lopend contract waarin salderen staat "volgens sommige juristen" niet zomaar mogen aanpassen. Dat "volgens sommige juristen" is precies het soort marge dat in een krantenkop wegvalt. Het is een standpunt van juristen en nog geen vaststaand recht; de status is voorstel. Hard is alleen dat je vanaf 2027 de energiebelasting niet meer mag salderen; als er iets doorloopt, gaat het hooguit over het veel lagere kale leveringstarief. Reken er dus niet op.

Overweeg je panelen? Dan is de deadline voor jou geen reden om te rennen. Rennen is precies wat Vlaanderen die kater bezorgde. Reken het door voor jouw dak en jouw verbruik, en als het klopt, klopt het in maart net zo goed. Wil je een batterij? Dan koop je het enige dat in alle drie de landen omhoogging, maar de cijfers erover lopen uiteen, ook de officiële. Laat je dus niets aanpraten met één getal.

En dan het grootste verschil met Vlaanderen, want daar wijst deze aflevering naar de volgende. In Vlaanderen viel het op één dag, met één arrest. In Nederland ligt het verspreid over meerdere jaartallen, en een deel ervan is nog niet eens besloten. De saldering stopt per 1 januari 2027, en dat staat in de wet. De tijdsafhankelijke nettarieven voor kleinverbruikers, die daarna ook meespelen, zijn beoogd voor 1 januari 2029 maar hebben de status van voorstel. Eén datum is dus geen goede samenvatting van wat er op ons afkomt.

De mening

Tot hier waren het cijfers. Wat nu komt is een mening, en daar mag je het prima mee oneens zijn.

Saldering was naar mijn mening een systeem dat op de lange termijn niet houdbaar was. Het draait sinds 2004, en toen was het volstrekt logisch: de terugverdientijd van zonnepanelen was in 2004 nog vijfendertig jaar, en dat staat in de nota van de regering zelf (Kamerstukken II 2024/25, 36 611, nr. 6, feit). Mensen aanmoedigen om te vergroenen met een stimulans is een goed middel. Alleen is dit middel zo scheef gaan lopen dat de kosten niet meer te houden waren. De belastingderving loopt volgens diezelfde nota op tot 665 miljoen euro per jaar vanaf 2032, en dan gaat het puur om belasting die niet binnenkomt (feit).

De regering schrijft er zelf bij dat mensen zónder zonnepanelen daaraan meebetalen, via de energierekening én via de belastingen (feit dát de regering dit stelt). Hoevéél er via de energierekening loopt, staat er niet, dus dat bedrag noem ik ook niet. Wat er gebeurde is dat wie meer kon neerleggen, er uiteindelijk meer van profiteerde dan nodig was, en dat energiemaatschappijen gingen klagen dat ze er te weinig aan verdienden. Zo ontstond een spel waarin iedereen aan de eigen kant de onzekerheid eruit haalt. De krant haalt de slag om de arm eruit, de toezichthouder haalt hem eruit, de webshop haalt hem eruit. Wat overblijft is een zin die zeker klinkt over iets wat niemand zeker weet, en daar handelen mensen nu naar.

Wat hier bewust niet in staat

De vragen die ik niet rond kreeg, horen er net zo goed in als de antwoorden die ik wel heb.

• Waarom 2023 in Vlaanderen hoger uitkwam dan ooit. 2023 was ook het jaar ná de prijspiek van 2022. Dat verband is niet gecontroleerd. Het verklaart hooguit die ene piek, niet de drie jaar daling erna.
• Een totaalcijfer voor de Vlaamse batterijstand. 174.812 op 1 april 2026 (voorlopig) tegenover 111.000 aangemeld en 130.000 door een model gedetecteerd. Het verschil is niet opgelost, dus ik gebruik alleen de jaarreeks, die uit één bron komt.
• De batterijaanhaking in Californië. De rondzingende 70 tot 80 procent is een projectie van een softwareleverancier, geen meting. Gemeten is alleen 10 tot 15 procent vóór de tariefwissel en 47 procent in de eerste drie weken volgens één installateur. Te wankel om er een uitkomst op te bouwen.
• Of het aantal zonne-installaties in Australië ooit daalde. Niet gecontroleerd. De vergoeding doofde daar uit zonder afkapmoment, dus er is geen jaar om naar te wijzen.
• De 99,93 procent daling in Australië. Weerlegd: het is ongeveer min 87 procent. Ik gebruik de twee bedragen zelf.
• "In Vlaanderen ging de terugverdientijd van zes naar elf jaar." Voor dat paar getallen heb ik geen bron gevonden. Niet gecontroleerd, dus het staat er niet.

Veelgestelde vragen

Gerelateerde artikelen

• Einde salderingsregeling 2027: dit moet je nu doen voor de tijdlijn, de juridische achtergrond en de doorgerekende huishoudscenario's
• Terugleververgoeding 2027: wat je zonnestroom op het middaguur nog waard is voor wat er in Nederland ná de saldering met de prijs gebeurt
• Is een thuisbatterij rendabel in 2026? voor de som achter het enige dat in alle drie de landen omhoogging

Transparantie

Dit artikel bevat geen samenwerking, betaald product of affiliate. Ik verkoop er niets in, en niemand heeft het stuk vooraf gezien.

De Vlaamse cijfers komen van VEKA, via Solar Magazine, en ik heb elk jaartal in het oorspronkelijke artikel nagelezen op de datum die bij de bron staat, in plaats van uit een zoeksamenvatting overgenomen. De Californische citaten komen uit het informatieblad van de CPUC, dat ik zelf heb geopend. Waar een cijfer een voorstel, een weerlegd getal of iets wat ik niet heb kunnen controleren is, staat dat woord in de tekst. Waar mijn verklaring ophoudt, staat dat in een eigen sectie in plaats van weggemoffeld.

Bronnen